SPSS ile Güvenilirlik Analizi

SPSS ile Güvenilirlik Analizi

Daha önce, özellikle sosyal bilimler alanında çalışan araştırmacıların ülkemizde de  yoğun olarak kullandığı SPSS programının ücretsiz alternatiflerini şurada paylaşmıştım. Bu yazımda ise SPSS ile güvenilirlik analizinin nasıl gerçekleştirilebileceğini görsel olarak anlatmaya çalışacağım. Her ne kadar SPSS üzerinden anlatsam da, benzer paket programlarının işleyişi de hemen  hemen aynı. Dolayısıyla PSPP gibi ücretsiz alternatifler ile de aynı güvenilirlik analizini sorunsuz bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz.

Güvenilirlik Analizi Nedir?

Bir araştırmanın sonuçları değerlendirilirken üzerinde durulması gereken iki kilit kavram vardır. Bunlar geçerlilik ve güvenilirliktir. Bu kavramlardan geçerlilik; bir testin ölçmek istediği fenomeni doğru ve diğer fenomenler ile karıştırmadan ölçmesi olarak tanımlanabilir. Güvenilirlik ise, ölçüm işleminin farklı örneklem, zaman ve mekan koşullarındaki tutarlılığıdır diyebiliriz. Aynı testi, aynı kişilere, benzer koşullarda fakat farklı zamanlarda uyguladığımızda birbirinden çok farklı sonuçlar elde ediyorsak ölçüm aracımızın (testimizin, anketimizin) güvenilirliğinde sorunlar olduğunu söyleyebiliriz. Güvenilirlik bir testin geçerliliğini de doğrudan etkiler. Geçerli bir test mutlaka güvenilir de olmak zorundadır. Öte yandan güvenilirlik analizi sonuçları yüksek olan testlerin geçerliliğinin düşük olmadığı örnekler karşımıza çıkabilir (Terzi, 2017).

Araştırmalarımızda kullandığımız anket formlarındaki soruların birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu, incelediğimiz fenomeni ölçmede ne derece homojen olduğunu ve zamana dayanıklılığını ortaya koyan kavrama güvenilirlik adı verildiğinden yukarıda bahsetmiştik (Terzi, 2017). Bizim SPSS gibi paket programlar ile ölçeğimizin, anket formumuzun vb. güvenilirliğini ölçmek için kullandığımız yöntemler ise güvenilirlik analizi başlığı altında toplanabilir. Güvenilirlik analizi için farklı metotlar olmakla birlikte (Yıldız ve Uzunsakal, 2018), en yaygın olarak kullanılanı Cronbach Alfa katsayısı aracılığı ile güvenilirliğin analiz edilmesidir.

Cronbach Alpha katsayısı, bir testin güvenilirliği konusunda bize önemli bir fikir vermektedir. Bu katsayı üzerinden gerçekleştirilen güvenilirlik analizi, Lee Cronbach tarafından geliştirilmiştir ve Likert tipi ölçeklerde kullanıma uygundur (Kesinlikle katılıyorum, katılıyorum, cevap yok, katılmıyorum, kesinlikle katılmıyorum gibi…).

Aşağıda bir örnek üzerinden, SPSS programı ile 15 soruluk bir anket formunun güvenilirlik analizini ölçmeye çalışalım.

2020-07-28

1. adımda Analyze menüsüne gelerek Scale alt menüsüne girmemiz gerekiyor. Fare imlecinizi Scale menüsü üzerine getirmeniz yeterli olacaktır.

2. adımda Scale menüsünden Reliability Analysis alt menüsüne tıklayınız.

2020-07-28-1

Karşımıza aşağıdaki ekran gelecektir.

2020-07-28-2

Yukarıda görünen Reliability Analysis ekranında, güvenilirlik analizine dahil etmek istediğimiz soruları seçerek ortadaki ok vasıtasıyla pencerenin sağ tarafındaki sütuna gönderelim. Eğer anketinizde özel bir ölçek kullanıyorsanız, sadece bu ölçeğe ya da alt ölçeğe dahil olan soruları analiz için yollamanız gerekmektedir. Katılımcıların demografik verilerini vb. toplamak için kullanılan soruların güvenilirlik analizinde olması, analiz sonuçlarını bozacaktır. Sadece LİKERT tipi ölçek içeren, araştırdığımız fenomen ile ilgili anket soruları pencerenin sağ tarafına gönderilmelidir.

Yukarıdaki resimde görünen (sağdaki) Statistics butonuna tıkladığımızda, güvenilirlik analizi için ek seçenekler karşımıza gelecektir. Aşağıdaki resime dikkatle bakınız.

2020-07-28-3

Yukarıdaki benim tik koyduğum butonlara ek olarak, ortalama, varyans, kovaryans ve korelasyon gibi verileri istiyorsanız ilgili kutucuklara tik koyabilirsiniz. Bu anlatımda kafa karıştırmamak için sadece güvenilirlik analizine odaklanacağız. Gerekli tikleri attıktan sonra Continue butonuna tıklayalım.

2020-07-28-6

Continue butonuna tıkladıktan sonra tekrar Reliability Analysis penceresine döneceğiz. Bu ekranda, yukarıda kırmızı ile gösterdiğim Alpha Modelinin seçildiğine emin olun ve OK butonuna tıklayın. SPSS programı güvenilirlik analizini gerçekleştirecek ve bize çıktı ekranını gösterecek. 15 sorudan oluşan ölçeğimizin güvenilirlik analizi aşağıdaki gibi şekillendi. Şimdi bu verilere göz atalım.

2020-07-28-4

Yukarıda görüldüğü gibi, çalışmada kullandığımız 15 soruluk anketin Cronbach Alpha katsayısı 0,791 çıktı. Sosyal bilimler araştırmalarında 0,75 ve üzerisi genellikle güvenilir bir araştırma yürütüldüğü şeklinde kabul edilir. Item Statistics tablosunda sorulara verilen yanıtların ortalamaları ve standart sapmaları da görünmekte.

Fakat işimiz burada bitmedi. Çıktı dosyasının alt kısmını da inceleyelim ve çalışmamızdaki hangi soruların ne ölçüde güvenilir olduğunu tek tek irdeleyelim.

2020-07-28-5

Yukarıdaki tabloda görülen ve kırmızı ile vurguladığım Cronbach’s Alpha If Item Deleted sütunu, bize o soruyu anket formumuza dahil etmeseydik, çalışmanın güvenilirlik seviyesinin ne ölçüde değiştiğini göstermektedir. l7 sorusuna dikkat ediniz. Eğer bu soru, katılımcılara yöneltilmeseydi, ölçeğin Cronbach’s Alpha katsayısı 0,834 olacaktı (şu an 0,791 – daha düşük). Yani bu soru çalışmanın güvenilirliğini baltalamaktadır. Sütun dikkatli incelenirse çalışmanın Cronbach’s Alpha katsayısını yükselten ve düşüren başka sorular da görebilirsiniz. Fakat hiçbiri l7 kadar kritik bir etki yapmamıştır. Başka bir uzman tarafından geliştirilen hazır bir ölçek kullanıyorken kafamıza göre soru çıkartıp eklemek çalışmanın geçerliliğini de büyük oranda etkileyeceğinden bu soruyu analizimizde tutmakla birlikte, bu sorunun (l7) problemli olduğunu araştırma sonuçlarında öne çıkarmak ve bunun sebeplerini vurgulamak yerinde bir davranış olacaktır.

SONUÇ

Bu yazıda kısaca SPSS ile güvenilirlik analizini nasıl yapacağınızı görsel olarak izah etmeye çalıştım. SPSS’in değişik versiyonlarında ufak değişiklikler olmakla birlikte menüler ve butonlar genelde aynıdır. Yukarıdaki görseller SPSS 23.0 versiyonuna aittir. SPSS ve araştırma yöntemleri ile ilgili temel bilgiler yazılarım seri şeklinde devam edecek.

Tez ve projeleriniz, araştırmalarınız için ücretli SPSS desteği, ölçek yardımı ve metodolojik yardım isterseniz aşağıdaki e-mail adresinden bana ulaşabilirsiniz.

SPSS Danışmanlık, Tez Danışmanlık, Metodolojik Yardım, Ölçek Yardımı ve İngilizce Çeviri için

skislal-gmail-com

KAYNAKLAR:

Terzi, Y. (2017). Güvenilirlik Analizi. http://ist.fef.omu.edu.tr/tr/hakkimizda/ders-notlari/GA-2017y.pdf, Erişim Tarihi:21.07.2020

Yıldız, D. ve Uzunsakal, E. (2018). Alan araştırmalarında güvenilirlik testlerinin karşılaştırılması ve tarımsal veriler üzerine bir uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 14-28.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.